Advertisement
Loading...

วันที่ 25 มีนาคม 2563  เพจหน่วยวิจัยแผนที่และเอกสารประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรม เปิดเผยหนังสือแจ้งความกระทรวงมหาดไทย พร้อมข้อมูลเพิ่มเติมว่า เมื่อ 100 ปีที่แล้ว หรือประมาณ พ.ศ. 2461 ทั่วโลกต้องเผชิญกับการแพร่ระบาดของโรคไข้หวัดใหญ่ ในระหว่างการเกิดสงครามโลกครั้งที่ 1 ซึ่งสเปนเป็นประเทศแรกที่รายงานข่าวการติดเชื้อนี้ ขณะที่ประเทศอื่นๆ ปิดข่าว ทำให้โรคนี้ถูกเรียกติดปากว่า “ไข้หวัดสเปน”

(ภาพผู้ป่วยในต่างประเทศ)

ในเดือนสิงหาคม 1918 ไข้หวัดใหญ่สเปนที่เริ่มเล่นงานสหรัฐอย่างหนักหน่วง ในเดือนกรกฎาคมมาโผล่ที่เมืองเบรสต์ ประเทศฝรั่งเศสพร้อมกับทหารอเมริกันที่เดินทางมาช่วยฝ่ายสัมพันธมิตร แต่เชื้อไวรัสได้กลายพันธุ์จนมีความรุนแรงกว่า ในช่วงเดียวกันนั้นสงครามโลกครั้งที่ 1 กำลังรุนแรงขึ้นทุกวัน

Advertisements

ก่อนหน้านั้น 1 เดือนกองกำลังทหารอาสาจากประเทศสยามได้เดินทางมาถึงเมืองมาร์กเซย เมืองท่าทางตอนใต้ของฝรั่งเศสเพื่อมาช่วยฝ่ายสัมพันธมิตรรบ ในเวลานั้นทหารชาวสยามยังห่างไกลจากโรคระบาดเพราะเมืองเบรสต์อยู่ทางตอนเหนือ แต่พวกเขาจะไม่มีทางรอดจากมัน เพราะต้องขึ้นเหนือไปที่แนวรบอยู่ดี

แต่ไข้หวัดใหญ่สเปนทำไมจึงถูกเข้าใจว่าเป็นโรคปอดบวม?

นั่นก็เพราะไข้หวัดใหญ่สเปนไม่ใช่สาเหตุเดียวที่ทำให้คนตาย เพราะในไข้หวัดใหญ่สเปนนอกจากจะมีเชื้อไข้หวัด (influenza) ยังมีโรคปอดบวมหรือปอดอักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย (bacterial pneumonia) เป็นสาเหตุที่ทำให้เสียชีวิตด้วย พูดง่ายๆ ก็คือเมื่อติดเชื้อไข้หวัดใหญ่แล้วนอกจากป่วยเป็นไข้หวัดแล้วยังอาจป่วยเป็นโรคปอดด้วยเพราะมันเล่นงานระบบทางเดินหายใจไปพร้อมๆ กัน

แต่จากการศึกษาโดยสถาบันโรคภูมิแพ้และโรคติดต่อแห่งชาติของสหรัฐ (NIAID) พบว่า โรคปอดบวมต่างหากที่ทำให้คนตายมากที่สุดในการระบาดเมื่อปี 1918 จากการศึกษาตัวอย่างปอดของคนไข้เมื่อ 100 ปีก่อนที่เก็บรักษาเอาไว้

โดย ไข้หวัดสเปน แพร่ระบาดมายังประเทศไทยด้วยเช่นกัน ระหว่างเดือน ตุลาคม 2461 – มีนาคม 2462 ในตอนนั้นประเทศไทยมีประชากรอยู่ราวๆ 8 ล้านคน มีผู้ติดหวัดประมาณ 2 ล้านคน เสียชีวิตประมาณ 8 หมื่นราย และยังไม่รวมมณฑลกรุงเทพฯ (ในขณะนั้น)

Advertisements

ชาวสยามเสียชีวิตจากไข้หวัดใหญ่สเปนถึง 80,263 คน คิดเป็นอัตราการเสียชีวิต 1.0%

ช่วงเวลาของการระบาดของไข้หวัดชนิดนี้ ตรงกับรัชสมัยของ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6

ทั้งนี้ เมื่อได้ลองค้นหาในเว็บไซต์ราชกิจจานุเบกษา พบเอกสารดังกล่าว เขียนหัวกระดาษลงวันที่ 27 ก.ค. 2462 เล่ม 36 หน้า 1193 เนื้อความในหนังสือมีดังนี้  รัตนศาสดาราม และใช้ประโยชน์ในการกุศล กระทรวงวังขออนุโมทนาส่วนกุศลนี้ ขอจงเปนผลนำมาซึ่งความศุขศิริสวัสดิ์แก่บรรดาท่านผู้ที่ได้บริจาคทรัพย์เปนพุทธบูชา จงสมบูรณ์ทุกประการเทอญ

(ภาพผู้ป่วยในต่างประเทศ)

แจ้งความมา ณ วันที่ 24 กรกฎาคม พระพุทธศักรราช 2462

(ลงนาม) เจ้าพระยาธรรมาธิกรณาธิบดี

มหาเสวกเอก เสนาบดีกระทรวงวัง

แจ้งความกระทรวงมหาดไทย

Advertisements

ไข้หวัดหรืออินฟูเอนซา ได้เริ่มเปนขึ้นในพระราชอาณาจักร์ภาคใต้ เมื่อเดือนตุลาคม พ.ศ. 2461 ก่อน แล้วกระจายแพร่ไปทั่วพระราชอาณาจักร์ พึ่งสงบลงเมื่อเดือนมีนาคมที่ล่วงมานั้น

ในส่วนหัวเมือง 17 มณฑลโดยพระมหากรุณาธิคุณได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กรมสาธารณสุขจัดส่งแพทย์ ส่งยาและคำแนะนำออกไปช่วยป้องกันรักษาสมทบกับแพทย์ประจำเมือง เมื่อโรคสงบแล้วได้บัญชีจำนวนคนที่ป่วยเจ็บแลตายด้วยโรคนี้ ตามบาญชีท้ายแจ้งความนี้

ศาลาว่าการมหาดไทย

แจ้งความมา ณ วันที่ 14 กรกฎาคม พระพุทธศักราช 2462

(ลงนาม) มหาเสวกเอก เจ้าพระยาสุรสีห์ วิสิษฐ์ศักดิ์

เสนาบดีกระทรวงมหาดไทย”

ส่วนหน้าถัดไปของหนังสือเล่มนี้คือ ตารางแสดงจำนวนผู้ที่เป็นโรคไข้หวัด ระหว่างเดือน ต.ค. กับ เดือน มี.ค. 2461 แยกออกเป็นมณฑลตามช่วงเวลานั้นคือ

1. มณฑลพายัพ ประกอบด้วยจังหวัดเชียงใหม่, เชียงราย, แม่ฮ่องสอน และลำพูน มีพลเมืองรวม 805,787 คน, ป่วยเป็นไข้หวัด 147,794 คน และเสียชีวิต 12,204 ราย

2. มณฑลมหาราฎร์ ประกอบด้วย จังหวัดแพร่, น่าน, และลำปาง มีพลเมืองรวม 546,944 คน, ป่วยเป็นไข้หวัด 89,735 คน และเสียชีวิต 5,907 ราย

3. มณฑลนครไชยศรี ประกอบด้วยจังหวัดนครปฐม, สุพรรณบุรี, สมุทรสาคร มีพลเมืองรวม 343,963 คน ป่วยเป็นไข้หวัด 128,412 คน และเสียชีวิต 1,138 ราย

4. มณฑลราชบุรี ประกอบด้วยจังหวัดราชบุรี, เพ็ชร์บุรี (เพชรบุรี), กาญจนบุรี, สมุทรสงคราม และประจวบคีรีขันธ์ มีพลเมืองอยู่ 465,080 คน ป่วยเป็นไข้หวัด 123,018 คน และเสียชีวิต 1,887 ราย

5. มณฑลนครศรีธรรมราช ประกอบด้วยจังหวัดสงขลา, นครศรีธรรมราช, และพัทลุง มีพลเมืองรวม 525,394 คน ป่วยเป็นไข้หวัด 125,422 คน และเสียชีวิต 4,314 ราย

6. มณฑลนครราชสีมา ประกอบด้วยจังหวัดนครราชสีมา, ไชยภูมิ (ชัยภูมิ), และบุรีรัมย์ มีพลเมือง 590,612 คน ป่วยเป็นไข้หวัด 151,953 คน และเสียชีวิต 5,900 ราย

7. มณฑลนครสวรรค์ ประกอบด้วยจังหวัดนครสวรรค์, ตาก, ไชยนาท (ชัยนาท), อุไทยธานี (อุทัยธานี) และกำแพงเพ็ชร์ (กำแพงเพชร) มีพลเมืองรวม 359,978 คน, ป่วยไข้หวัด 102,984 คน และเสียชีวิต 2,465 ราย

8. มณฑลปราจิณบุรี ประกอบด้วยจังหวัดฉเชิงเทรา (ฉะเชิงเทรา), ปราจิณบุรี (ปราจีนบุรี), นครนายก, ชลบุรี, และกระบินทร์บุรี มีพลเมือง 401,972 คน ป่วยไข้หวัด 170,062 คน และเสียชีวิต 2,094 ราย

9. มณฑลพิศณุโลก ประกอบด้วยจังหวัดพิศณุโลก (พิษณุโลก), เพ็ชร์บูรณ์ (เพชรบูรณ์), สวรรคโลก, อุตรดิฐ (อุตรดิตถ์), ศุโขทัย (สุโขทัย), หล่มศักดิ์, และพิจิตร์ (พิจิตร) มีพลเมืองรวม 394,323 คน ป่วยไข้หวัด 66,462 คน และเสียชีวิต 2,172

Advertisements

10. มณฑลปัตตานี ประกอบด้วยจังหวัดปัตตานี, สายบุรี, นราธิวาส และยะลา มีพลเมืองรวม 302,870 คน ป่วยไข้หวัด 113,691 คน และเสียชีวิต 3,500 ราย

11. มณฑลสุราษฎร์ ประกอบด้วยจังหวัดสุราษฎร์, หลังสวน, และชุมพร มีพลเมืองรวม 185,106 คน ป่วยไข้หวัด 64,649 คน และเวียชีวิต 2,097 ราย

12. มณฑลอยุธยา ประกอบด้วยจังหวัดพระนครศรีอยุธยา, ลพบุรี, สิงห์บุรี, อ่างทอง, ประทุมธานี (ปทุมธานี), และธัญญบุรี มีพลเมืองรวม 681,533 คน ป่วยไข้หวัด 257,733 คน และเสียชีวิต 3,447 ราย

13. มณฑลจันทบุรี ประกอบด้วยจังหวัดจันทบุรี, ระยอง, และตราด มีพลเมืองรวม 149,377 คน, 35,724 คน และเสียชีวิต 1,076 ราย

14. มณฑลภูเก็ต ประกอบด้วยจังหวัดภูเก็ต, ระนอง, ตรัง, สตูล, ตะกั่วป่า กระบี่ และพังงา มีพลเมืองรวม 244,919 คน, ป่วยไข้หวัด 47,318 คน และเสียชีวิต 1,972 ราย

15. มณฑลร้อยเอ็จ ประกอบด้วยจังหวัดร้อยเอ็จ (ร้อยเอ็ด), มหาสารคาม, และกาฬสินธุ์ มีพลเมืองทั้งหมด 690,523 คน ป่วยไข้หวัด 157,762 คน และเสียชีวิต 9,968 ราย

16. มณฑลอุบล ประกอบด้วยจังหวัดอุบล, ขุขันธ์, และสุรินทร์ มีพลเมือง 970,715 คน ป่วยไข้หวัด 362,141 คน และเสียชีวิต 11,442 ราย

17. มณฑลอุดร ประกอบด้วยจังหวัดอุดร, นครพนม, เลย, ขอนแก่น, สกลนคร, และหนองคาย มีพลเมืองรวม 818,470 คน ป่วยไข้หวัด 182,802 คน และเสียชีวิต 8,640 ราย

รวมทั้ง 17 มณฑล พลเมือง 8,478,566 คน ป่วยเป็นไข้หวัด 2,317,662 คน และเสียชีวิต 80,223 ราย

(ภาพขนย้ายผู้ป่วยของต่างประเทศ)

ไข้หวัดใหญ่สเปนเป็นภัยคุกคามที่เลวร้ายที่สุดในเวลานั้น นับเป็นโชคร้ายที่ประเทศสยามพบกับโรคระบาดติดต่อกันถึง 3 ปีซ้อน ดังที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชดำรัสว่า ” ไม่มีเหตุใดจะเปรียบเทียบได้กับกาฬโรคเมื่อ พ.ศ. 2460 หรือไข้หวัดใหญ่ พ.ศ. 2461 หรืออหิวาตกโรคเมื่อ พ.ศ. 2462 “

Advertisements

แต่หลังจากสามปีแห่งความยากลำบาก วิบากกรรมของประเทศสยามก็จบสิ้นลง

ในวันนี้ โควิด-19 กลายเป็นโรคระบาดใหญ่โรคใหม่ที่เข้ามารุกรานประเทศไทย สถานการณืเริ่มที่จะใกล้เคียงการระบาดของไข้หวัดสเปนเมื่อ 100 กว่าปีก่อน

ทีมงาน TAGHG ขอบคุณข้อมูลจาก เพจหน่วยวิจัยแผนที่และเอกสารประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรม

Loading...
Advertisement
Loading...